Quan hệ Nga-Ukraine đảo chiều

Tân Tổng thống Ukraine (bên trái) trong cuộc gặp với người đồng cấp Nga.

Tân Tổng thống Ukraine Viktor Yanukovych vừa mới lên cầm quyền đã cam kết sẽ hàn gắn mối quan hệ với Nga sau khi mối quan hệ giữa hai nước láng giềng này trở nên xấu đi rất nhiều trong thời gian 5 năm dưới thời người tiền nhiệm thân phương Tây của ông Yanukovych.

Động thái đầu tiên cho thấy quyết tâm hàn gắn quan hệ với Nga của tân Tổng thống Yanukovych là ngay sau khi lên cầm quyền ông này đã thực hiện chuyến thăm đến thủ đô Moscow. Tại đây, ông Yanukovych đã cam kết sẽ tạo ra một “bước ngoặt lớn” trong quan hệ song phương Nga-Ukraine. Đây là chuyến thăm Nga đầu tiên của một người đứng đầu nhà nước Ukraine trong 2 năm trở lại đây. Điều này đã vẽ lên một bức tranh tương đối sáng lạng về triển vọng quan hệ giữa Nga và Ukraine.

Tuy nhiên, Moscow và Kiev vẫn còn con đường dài trước mắt cần phải đi trước khi cả hai nước có thể điều hòa những lợi ích khác biệt và tham gia vào một mối quan hệ hợp tác thực dụng.

Quan hệ Nga-Ukraine đảo chiều

Hoan nghênh cuộc gặp gỡ giữa họ tại điện Kremlin, Tổng thống Nga Dmitry Medvedev đã nói với người đồng nhiệm Ukraine Yanukovych rằng ông hy vọng mối quan hệ giữa hai nước sẽ “thay đổi về chất, trở nên thân thiết hơn và dựa trên tình cảm tốt đẹp cũng như tính thực dụng."

Tân Tổng thống Yanukovych, một nhân vật được cho là thân Nga, đã cam kết sẽ “mở ra một trang mới” trong quan hệ với nước láng giềng khổng lồ Nga. Ông này nói rằng quan hệ song phương Nga-Ukraine đáng ra không nên rơi xuống mức thấp như hiện nay.

"Một trong những nhiệm vụ then chốt của tôi là bảo đảm chắc chắn rằng mối quan hệ giữa Nga và Ukraine sẽ đảo chiều theo hướng tốt đẹp," ông Yanukovych nhấn mạnh.

Để thực hiện cam kết của mình, ngay trong cuộc gặp đầu tiên với Tổng thống Medvedev, Tổng thống Yanukovych đã giúp Moscow giải tỏa hai nỗi lo ngại lớn từng là những cái dằm khó chịu trong quan hệ song phương giữa Nga và Ukraine. Đó là vấn đề Hạm đội Biển Đen của Nga ở Ukraine và việc Kiev muốn gia nhập vào NATO.
 

Tân Tổng thống Yanukovych cho biết sau các cuộc hội đàm với người đồng cấp Nga Medvedev rằng cả hai nước sẽ sớm tìm ra một giải pháp cho vấn đề Hạm đội Biển Đen khi hợp đồng thuê căn cứ hải quân Sevastopol của Nga hết hạn vào năm 2017. "Tôi tin rằng chúng ta sẽ sớm có một câu trả lời làm hài lòng cả Ukraine và Nga," tân Tổng thống Yanukovych khẳng định.

Người tiền nhiệm thân phương Tây của ông Yanukovych – ông Viktor Yushchenko trước đây thường xuyên nhấn mạnh Hạm đội Biển Đen của Nga phải rời căn cứ Sevastopol một khi hợp đồng hết hạn. Đây là một trong những lý do khiến quan hệ giữa Nga và Ukraine thêm căng thẳng.

Về vấn đề gia nhập NATO, Moscow thường xuyên phản đối kịch liệt việc Ukraine và Gruzia muốn gia nhập NATO. Nga không muốn Liên minh quân sự Bắc Đại Tây Dương này mở rộng đến tận biên giới của mình. Và ông Yanukovych đã khiến Moscow rất hài lòng khi nói rằng Ukraine sẽ là “một quốc gia Châu Âu không liên minh” trong nhiệm kỳ ông làm tổng thống, ám chỉ rằng ông không mong muốn đưa Ukraine gia nhập vào NATO.  

Mở rộng hợp tác

Theo một tuyên bố chung do hai nhà lãnh đạo cao nhất của Nga và Ukraine cùng đặt bút ký, hai nước này sẽ đẩy mạnh hợp tác trong các lĩnh vực như năng lượng, hàng không, điện hạt nhân và công nghệ quân sự. Hợp tác về năng lượng, đặc biệt là khí đốt tự nhiên, sẽ là ưu tiên hàng đầu.

Ukraine là trạm trung chuyển khí đốt quan trọng của Nga đến cho các khách hàng Châu Âu. Các cuộc tranh cãi xung quanh vấn đề giá cả khí đốt đã làm cho mối quan hệ Nga-Ukraine rơi vào tình trạng căng thẳng trong những năm qua và nhiều lần dẫn đến tình trạng nguồn cung cấp này bị cắt đứt, gây ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân Châu Âu.

Tổng thống Yanukovych trước đó đã nói rằng ông sẽ tìm cách thành lập một tập đoàn vận chuyển khí đốt có sự tham gia của Ukraine, Nga và Liên minh Châu Âu (EU). Như vậy, EU sẽ được đảm bảo về mặt an ninh năng lượng.

Tân Tổng thống Ukraine cũng được cho là đã yêu cầu Nga xem xét lại hợp đồng khí đốt hiện nay giữa họ nhằm giảm bớt giá khí đốt mà Nga cung cấp cho Ukraine.

Theo Bộ trưởng Năng lượng Nga Sergei Shmatko cho biết hồi tuần trước, ý tưởng về việc thành lập một tập đoàn trung chuyển khí đốt với Ukraine đã được đưa ra bàn bạc, thảo luận gần đây. Tuy nhiên, vấn đề giá cả khí đốt đã không được đưa ra bàn luận trong cuộc họp này.

Cũng trong chuyến thăm đến Moscow, ông Yanukovych đã có cuộc gặp với Thủ tướng Nga Vladimir Putin, người luôn kêu gọi thiết lập mối quan hệ kinh tế chặt chẽ giữa Nga với Ukraine.

Thủ tướng Putin đã mời Ukraine tham gia một liên minh thuế quan bao gồm Nga, Belarus và Kazakhstan. Tuy nhiên, ông Yanukovych được cho là chưa trả lời lời mời của Thủ tướng Nga. Tân Tổng thống Yanukovych chỉ nói rằng: "Ukraine sẽ có những điều chỉnh lớn cả về chính sách đối nội và đối ngoại."

Cần một sự cân bằng lợi ích

Mặc dù cả Nga và Ukraine đều miêu tả chuyến thăm của ông Yanukovych là hiệu quả nhưng rõ ràng trong chuyến thăm này, hai bên đều chưa đả động gì nhiều đến những vấn đề gai góc đã chất chồng trong quan hệ hai nước dưới thời Tổng thống Yushchenko. Những vấn đề đó bao gồm việc Nga công nhận nền độc lập của hai khu vực ly khai của Gruzia là Abkhazia và Nam Ossetia, và vấn đề giá cả khí đốt.

Ông Yevgeny Minchenko, một nhà bình luận chính trị Nga đã cảnh báo mọi người không nên kỳ vọng hay mong đợi gì nhiều từ chuyến thăm Nga đầu tiên của ông Yanukovych bởi vì tân Tổng thống thậm chí còn chưa thực sự nắm chắc quyền lực ở Ukraine.

Ông Minchenko nhấn mạnh đảng của Tổng thống Yanukovych vẫn chưa giành được đa số ghế trong Quốc hội và một chính phủ trung thành với ông vẫn chưa được thành lập. Theo nhà bình luận Minchenko, hai nước láng giềng cựu Xô Viết không thể ký kết được những thỏa thuận kinh tế lớn ngoài việc trao đổi quan điểm về những cuộc tranh chấp giữa hai bên.

Tân Tổng thống Yanukovych đã tham dự một cuộc họp không chính thức của các nhà lãnh đạo từ các nước thành viên của Cộng đồng các quốc gia độc lập (CIS) ở thủ đô Moscow. Vẫn chưa rõ liệu Ukraine sẽ hợp tác với các nước khác như thế nào trong khuôn khổ CIS.

Ông Yanukovych chắc chắn rất mong muốn bảo vệ được các lợi ích của Ukraine trong khi theo đuổi một mối quan hệ "bình thường, thích hợp, có chừng mực và hợp lý" với Nga, ông Maxim Grigoriev, Giám đốc Tổ chức Nghiên cứu các vấn đề dân chủ, đã nhận định như vậy.

Ngoài ra, ông Grigoriev cho rằng tân Tổng thống sẽ phải cân bằng giữa phía đông nói tiếng Nga của đất nước – cũng là căn cứ ủng hộ cho ông, và phía tây nói tiếng Ukraine. Vì vậy, chắc chắn ông Yankovych sẽ không thể thực thi một chính sách nghiêng hoàn toàn về phía Nga.

Kiệt Linh - (tổng hợp)